O 20 de xaneiro de 2025, Elon Musk subiu ao escenario do Capital One Arena de Washington durante as celebracións da investidura de Donald Trump. Deu as grazas ao público, golpeou o peito e estendeu o brazo dereito en diagonal, coa palma cara abaixo. Virouse e repetiu o aceno. Despois dixo que o seu corazón estaba con eles.
Foi un saúdo nazi. A intención interior de Musk foi discutida; a forma pública do acto non precisa un electroencefalograma. A gravación completa permite xulgar o movemento, e a crónica de Associated Press documentou tanto as interpretacións enfrontadas como a celebración inmediata de neonazis e dirixentes de extrema dereita. Musk respondeu con chistes sobre Hitler. Non pediu desculpas nin se afastou de quen entendera perfectamente a mensaxe.
O aceno sería grave aínda que o seu autor só posuíse unha conta de internet. Musk posúe X, xAI, unha constelación de satélites, unha empresa de lanzadores espaciais e unha das maiores fortunas do planeta. Intervén en eleccións, amplifica partidos de extrema dereita e vende tecnoloxía a Estados e exércitos. Seis meses despois, o seu modelo Grok difundiu antisemitismo, eloxiou a Hitler e chamou a si mesmo «MechaHitler». Seis días máis tarde, o Departamento de Defensa estadounidense anunciou para xAI un contrato cun teito de 200 millóns de dólares. En decembro comunicou que Grok entraría en GenAI.mil, unha plataforma destinada a uns tres millóns de traballadores militares e civís, con acceso previsto a información en tempo real procedente de X.
Non é a historia dun chatbot que saíu mal. É unha condensación obscena da época: propiedade privada da infraestrutura comunicativa, poder persoal sobre un modelo, propaganda reaccionaria, datos sociais e compra estatal unidos no mesmo capitalista.
A xeopolítica da intelixencia artificial adoita contarse como unha carreira. Estados Unidos corre por un carril, China por outro e Europa chega tarde cun regulamento debaixo do brazo. Compáranse parámetros, patentes, investimentos e resultados de exame. Quen produce o modelo máis grande ou encabeza unha táboa parece ter gañado. Esta representación é falsa. Os países non corren con medios propios sobre unha pista neutral. Ocupan posicións distintas dentro dunha división internacional do traballo que decide quen fabrica, quen paga, quen programa, quen vixía e quen pode apagar o servizo despois de vendelo.
A IA xa é un dos terreos da nova repartición do mundo. Non porque un modelo lingüístico sexa un territorio, senón porque chips, capital, enerxía, cables, nubes, datos e forza militar forman unha mesma relación de poder. A pregunta decisiva non é que país ten o chatbot máis listo. É quen controla os medios de cálculo, con que dereito llos presta a outros e sobre que poboacións aplica os seus resultados.
O mapa non é unha clasificación de modelos
Lenin definiu o imperialismo pola concentración monopolista, a fusión do capital industrial e financeiro, a exportación de capital e a repartición do mundo entre asociacións capitalistas e grandes potencias. Non escribiu sobre GPU, mais o método segue a ser bastante máis útil ca unha táboa de benchmarks. En O imperialismo e a escisión do socialismo insistía en que o capital financeiro tende á dominación, non á liberdade. A exportación dunha plataforma de IA confirma a fórmula dun xeito case demasiado literal.
Unha instalación de cómputo avanzado ten polo menos catro capas. A primeira reúne aceleradores, memoria, rede, electricidade, refrixeración, edificios, financiamento e traballo técnico. A segunda contén arquitecturas, datos, pesos, licenzas, filtros e prezos de acceso aos modelos. A terceira aplica eses modelos en nubes, redes sociais, fábricas, fronteiras, policías e exércitos. A cuarta dispón do poder político para autorizar unha exportación, inspeccionar un cliente, pechar unha conta, requisar información ou suspender un modelo.
Estas capas non teñen por que coincidir dentro dunha fronteira. Emiratos Árabes Unidos pode poñer chan, capital e electricidade para un centro de datos operado por empresas estadounidenses. Unha compañía francesa pode adestrar sobre aceleradores estadounidenses e apoiarse na nube de Nvidia. Un ministerio europeo pode conservar os seus datos en territorio nacional mediante software cuxa evolución decide un provedor estranxeiro. Un usuario pode descargar pesos chineses e executalos con CUDA. O edificio está aquí; o mando está repartido.
Por iso «soberanía» é unha palabra inútil mentres non se descompoña en facultades concretas. Quen compra o equipo? Quen o financia e posúe? Quen o repara? Quen decide a cola de traballos? Que Estado pode ordenar a súa interrupción? Que código, pesos e coñecemento permanecen no territorio? Pódese substituír o provedor sen reconstruílo todo? Que traballadores operan a instalación e que capacidade teñen para decidir os seus fins?
Contar GPU non responde ningunha desas preguntas. Tampouco contar empresas cunha bandeira ao lado do logotipo.
Un chip con pasaporte diplomático
O 10 de xullo de 2026, o Departamento de Comercio de Estados Unidos anunciou que o Goberno de Emiratos e determinadas empresas do país poderían recibir sen licenza individual algúns dos chips e servidores de IA máis avanzados. O comunicado do Bureau of Industry and Security non presentou a medida como unha liberalización do comercio. Vinculouna expresamente á asociación militar entre ambos os Estados, á seguridade contra desvíos e ao compromiso emiratí de igualar os investimentos de IA realizados no seu país con investimentos dentro de Estados Unidos.
O privilexio tiña historia. En maio de 2025, ambos os gobernos presentaran en Abu Dabi un campus de IA de cinco xigavatios. A primeira fase sería dun xigavatio. O acceso quedaría en mans de hiperescaladores estadounidenses e provedores de nube aprobados, suxeitos a procedementos de coñecemento do cliente. A enerxía e o capital podían ser emiratís; a porta seguiría administrada desde Washington e desde as empresas da súa órbita.
Cinco xigavatios non son cinco xigavatios de IA funcionando. Son o tamaño anunciado dun proxecto que tardará anos, avanzará por fases e poderá acoller cargas distintas. Confundir potencia proxectada con cómputo instalado é unha das fraudes estatísticas favoritas do sector. O comprobado é máis interesante: para obter acceso privilexiado a unha forza produtiva escasa, un Estado aliado ofrece investimento recíproco, control de usuarios e aliñamento militar.
A Casa Branca formalizara o mecanismo en xullo de 2025 mediante a Orde Executiva 14320. O obxectivo declarado era exportar «paquetes completos» estadounidenses: hardware, modelos, software, aplicacións e estándares. Non se trata de vender mercadorías soltas. Expórtase unha organización técnica e xurídica completa na que o país receptor pode adquirir capacidade sen adquirir o dereito efectivo a gobernala.
Estados Unidos utiliza a súa posición no deseño de chips, software de fabricación, nube e modelos como un réxime de concesións computacionais. Restrinxe o acceso de adversarios; selecciona nodos rexionais; esixe información sobre propietarios, localizacións e usuarios; e converte o mercado exterior nunha extensión do seu aparello de seguridade. Os controis reforzados sobre semicondutores avanzados e equipos de fabricación destinados a China amosan o reverso do trato emiratí. A mesma máquina recibe un pasaporte ou unha orde de detención segundo a alianza do comprador.
Isto non converte cada licenza nunha manobra omnipotente. China substitúe compoñentes, redeseña modelos, acumula equipos, importa por vías indirectas e desenvolve a súa industria. Os controis producen atrasos, custos e cambios de arquitectura; non un muro perfecto. Mais un poder non deixa de ser poder porque atope resistencia. A capacidade de encarecer o desenvolvemento alleo e premiar o aliado xa ordena o mercado mundial.
Fable 5: o interruptor do Estado
O 2 de xuño de 2026, a Casa Branca aprobou un procedemento para que os desenvolvedores entregasen voluntariamente os seus modelos de fronteira ao Goberno ata trinta días antes de publicalos. A Orde Executiva 14409 dicía expresamente que non creaba unha licenza obrigatoria nin un sistema de autorización previa.
Dez días despois, unha directiva de control de exportacións fixo algo ben parecido por outra porta. Anthropic recibiu a orde de suspender Fable 5 e Mythos 5 para todas as persoas estranxeiras, estivesen onde estivesen. A empresa explicou que a directiva chegou ás 17:21, sen detallar a ameaza concreta, e que incluía os seus propios traballadores estranxeiros. Como non podía comprobar a nacionalidade de cada usuario en tempo real, retirou ambos os modelos para todo o mundo.
Fable 5 fora presentado como un modelo especialmente capaz en ciberseguridade. Mythos 5 ampliaba esas capacidades e Project Glasswing conectaba o traballo de Anthropic con organismos públicos estadounidenses. O problema alegado para o peche era unha técnica de elusión de proteccións que facilitaba atopar vulnerabilidades de software. Cos documentos públicos non se pode determinar se o risco xustificaba a medida exacta nin que alternativas menos amplas se estudaron. Si se pode reconstruír o feito político: un servizo mundial dunha empresa privada desapareceu por unha orde nacional dirixida contra estranxeiros.
O 5 de xuño, entre a orde voluntaria e o apagado, a Casa Branca publicara o Memorando de Seguridade Nacional 11. O texto pedía incorporar os modelos de fronteira máis avanzados a funcións de seguridade nacional e establecía que unha entidade comercial non debía poder impedir, desactivar ou degradar capacidades militares de IA. O Estado non quería depender da vontade do provedor; quería acceso continuo e mando final.
As restricións sobre Fable levantáronse a finais de xuño. Anthropic anunciou o seu regreso e un acceso máis limitado a Mythos. Segundo as condicións explicadas publicamente polo secretario de Comercio, a empresa colaboraría en protocolos e estándares, informaría de actividade maliciosa e coordinaría futuras publicacións. O Goberno pechara o modelo e a reapertura ensanchou a súa relación coa empresa.
«Secuestro» non é unha categoría xurídica. Como descrición política, aproxímase bastante: o aparello estatal retivo a circulación dunha capacidade privada ata impor unha nova relación de cooperación. Non proba que cada modelo estadounidense estea sometido a autorización secreta. Proba algo máis acoutado e suficiente: o Estado atopou o interruptor, accionouno a escala mundial e obtivo concesións antes de volver acendelo.
A nacionalidade converteuse así nun filtro de acceso ao coñecemento informático. Un investigador francés contratado por Anthropic podía perder unha ferramenta que un cidadán estadounidense conservaba. A distinción non seguía o lugar de traballo, o contrato, a conduta nin a finalidade. Seguía o pasaporte. A intelixencia artificial aparece aquí como unha forza produtiva privatizada e, á vez, como munición administrada polo Estado imperial.
China abarata a fronteira
A política estadounidense partía dunha vantaxe real: adestrar modelos de fronteira parecía esixir unha cantidade crecente de aceleradores que só un pequeno grupo de empresas podía comprar. Se o acceso ao chip se controlaba, tamén se controlaría a fronteira. Os laboratorios chineses debilitaron esa identidade entre capacidade e gasto ilimitado.
DeepSeek-V3 declarou 671.000 millóns de parámetros totais, 37.000 millóns activos por token e 2,788 millóns de horas de GPU H800 para o seu adestramento completo. A cifra non é o custo de crear DeepSeek. Exclúe salarios, datos, infraestrutura, investigación previa e experimentos fallidos. Convertela no famoso titular dun «modelo por cinco millóns de dólares» foi contabilidade creativa de internet. Mais o informe si demostrou que unha arquitectura de mestura de expertos, unha enxeñaría coidadosa e restricións materiais podían reducir o cómputo dunha execución de adestramento.
En abril de 2026, DeepSeek publicou V4 e documentou a súa evolución nunha páxina de transparencia. Alibaba abriu Qwen3.5-397B-A17B, un modelo multimodal que activa 17.000 millóns de parámetros e anuncia compatibilidade con 201 linguas e dialectos. A familia Qwen non é unha curiosidade académica: forma un catálogo de tamaños, pesos e servizos sobre o que outras empresas poden construír.
Os prezos fan visible o cambio, aínda que deben lerse con coidado. O 13 de xullo de 2026, o catálogo internacional de Alibaba Cloud ofrecía DeepSeek V4 Flash por 0,20 dólares o millón de tokens de entrada e 0,40 o de saída. Qwen3.5-397B-A17B aparecía a 0,60 e 3,60 dólares. Son tarifas dunha rexión, un provedor e un día; poden estar subvencionadas, cambiar por volume e dicir pouco sobre a calidade dunha tarefa. Non son custos de produción. Si son prezos aos que unha empresa pode comprar capacidade real.
A competencia chinesa comprime as marxes, forza arquitecturas eficientes e difunde pesos que permiten executar modelos fóra da API orixinal. É unha derrota concreta para a pretensión estadounidense de identificar «seguridade» con concentración en catro laboratorios nacionais. Tamén lle presenta un problema a Europa: un desenvolvedor pode obter un modelo chinés competente e barato antes de que unha xigafábrica europea coloque o primeiro rack.
Nada disto converte a industria chinesa en socialismo computacional. Alibaba, DeepSeek, Moonshot e MiniMax compiten, empregan traballo asalariado e serven unha estratexia estatal de acumulación e poder. A normativa chinesa de 2023 esixe que os servizos xenerativos respecten os «valores socialistas fundamentais» e prohibe contidos considerados contrarios ao poder estatal; pode lerse na Administración do Ciberespazo de China. Un estudo de PNAS Nexus atopou máis rexeitamentos ante determinadas preguntas políticas en modelos orixinados en China, aínda que o seu deseño observacional non permite atribuír cada resposta a unha orde estatal concreta. Un traballo publicado en Nature mediu ademais a influencia de narrativas de medios estatais sobre modelos e respostas.
Hai que soster dous feitos ao mesmo tempo. China produce modelos verdadeiramente competitivos, baratos e a miúdo máis abertos ca os estadounidenses. O Estado e as empresas chinesas non están baixo control da súa clase obreira. Negar o primeiro serve á propaganda de Washington. Borrar o segundo serve ao nacionalismo de Pequín. Unha análise comunista non ten por que escoller entre dous departamentos de relacións públicas.
Pesos abertos non é poder obreiro
A expansión de modelos executables nun ordenador local altera a relación co provedor. llama.cpp permite inferencia sobre CPU e GPU, cuantización e repartición de capas entre memoria principal e acelerador. DeepSeek publicou destilacións de R1 desde 1.500 ata 70.000 millóns de parámetros. Qwen ofrece modelos de 8.000 millóns que caben, cuantizados, en equipos de consumo razoables. A barreira que hai poucos anos separaba un chatbot competente dun ordenador doméstico reduciuse moito.
A diferenza práctica é importante. Un sindicato pode analizar documentos sen envialos a Microsoft. Un hospital pode manter certos datos dentro da súa rede. Un investigador pode conservar unha versión concreta aínda que o provedor cambie a API. Un colectivo pode modificar o axuste, medir censura e traballar sen que cada consulta produza unha factura ou un rexistro remoto. A execución local concede unha capacidade de saída que o caso Fable 5 demostra valiosa.
Mais «local» describe onde se executa unha copia, non quen controla a cadea. O modelo pode ter sido adestrado con datos opacos, executarse mediante CUDA sobre unha GPU de Nvidia e depender de bibliotecas mantidas fóra da organización. Os pesos permiten unha inspección parcial; non reconstrúen os datos nin o proceso de adestramento. A Open Source AI Definition esixe, ademais de pesos e código, información suficientemente detallada sobre os datos para estudar e modificar o sistema. Por iso «pesos abertos» adoita ser unha expresión máis exacta ca «código aberto».
Un modelo pequeno tampouco substitúe toda a capacidade de fronteira. Pode resumir actas e extraer datos; talvez non resolva unha investigación científica complexa, unha gran simulación ou unha tarefa de ciberseguridade avanzada. A descentralización da inferencia reduce o poder da API, mais o adestramento, a fabricación do hardware e os servizos de maior escala seguen concentrados.
A resposta comunista non consiste en converter cada casa nun centro de datos autosuficiente. Consiste en combinar ferramentas locais, capacidade pública compartida e dereito efectivo a migrar. Os modelos locais son unha táctica contra a dependencia. A estratexia esixe propiedade social sobre os medios que ningunha persoa nin organización pequena pode reproducir.
Europa paga para seguir alugando
«Europa non ten IA» é unha provocación útil e unha afirmación falsa se se toma ao pé da letra. Hai investigación pública, supercomputadores, modelos especializados e empresas capaces. Mistral publicou en marzo de 2026 Small 4, un modelo de 119.000 millóns de parámetros totais e 6.000 millóns activos. Os seus requisitos de instalación —catro sistemas HGX H100, dous H200 ou un DGX B200— son modestos só dentro do estraño mundo dos modelos de fronteira, pero permiten unha operación institucional propia.
A dependencia aparece ao mirar a escala e a propiedade. O AI Index 2026 de Stanford estimou 285.900 millóns de dólares de investimento privado estadounidense en IA durante 2025, fronte a 12.400 millóns en China. Francia rexistrou 4.360 millóns e Alemaña 3.890. Máis do 90 % dos modelos destacados procedía xa da industria e a produción de sistemas de fronteira seguía concentrada en Estados Unidos e China. O mesmo informe contaba 5.427 centros de datos en Estados Unidos.
A Comisión Europea recoñece un «déficit crítico» de infraestrutura a grande escala. O seu plan AI Continent anuncia 200.000 millóns de euros, incluídos 20.000 millóns para ata cinco xigafábricas. A convocatoria de xigafábricas prevé iniciativas dirixidas polo sector privado. Diñeiro e garantías públicas financiarán instalacións cuxo control e excedente poden permanecer privados.
O problema non é só gastar pouco. Europa compra aceleradores estadounidenses, depende de ferramentas estadounidenses e organiza boa parte da súa nube arredor de hiperescaladores estadounidenses. Mistral presenta unha alternativa europea mentres mantén unha asociación estratéxica con Nvidia para adestramento, infraestrutura e distribución. A colaboración pode ser tecnicamente racional. Tamén demostra que a bandeira da empresa non equivale á autonomía da cadea.
A Unión regula determinados danos civís e ao mesmo tempo estende a IA en fronteiras, policía e defensa. O AI Act clasifica algúns sistemas de migración, asilo e control fronteirizo como de alto risco; non os prohibe. EUROSUR integra información de vixilancia para controlar fronteiras exteriores. A versión europea da soberanía pode consistir en conservar datos dentro de Europa para clasificalos con hardware importado e entregalos a unha policía europea. Iso cambia a xurisdición. Non emancipa a persoa vixiada.
Unha política socialista comezaría cunha pregunta vulgar: se a sociedade paga a fábrica, por que non é súa? O financiamento público debería producir propiedade pública, acceso asignado por necesidades verificables, obrigas de portabilidade, publicación de melloras e equipos técnicos permanentes. Cambiar o campión estadounidense por un campión europeo subvencionado conserva a relación social e modifica o domicilio fiscal.
Palantir: o Estado aprende a ver
Os modelos xenerativos ocupan os titulares porque falan. Palantir importa porque une rexistros e converte a información dispersa en obxectos sobre os que unha institución pode actuar. O seu produto non é unha bóla de cristal. É unha capa que integra bases de datos, define entidades e relacións, controla accesos e entrega a analistas, policías ou mandos unha representación operativa do mundo.
En 2025, Palantir ingresou 4.500 millóns de dólares. O informe 10-K atribúe o 54 % ao Goberno e o 46 % a clientes comerciais; os ingresos públicos medraron un 53 %. A separación entre empresa de software e aparello estatal vólvese bastante teórica cando máis da metade das vendas procede de administracións e exércitos.
En Estados Unidos, Immigration and Customs Enforcement utiliza tecnoloxía de Palantir desde hai anos. A adxudicación de ImmigrationOS xustificou a Palantir como único provedor capaz de ampliar o sistema existente. O contrato, valorado inicialmente nuns 30 millóns de dólares, debía dar a ICE visibilidade case en tempo real sobre casos de «autodeportación», persoas que excederan o seu visado e operacións de expulsión, segundo a documentación examinada por Wired. O peche técnico convértese aquí en continuidade coercitiva: o organismo compra máis ao provedor porque o seu historial, fluxos e procedementos xa viven dentro do seu produto.
En maio de 2025, o Pentágono engadiu 795 millóns de dólares ao contrato de Maven, o sistema de datos e intelixencia artificial para análise militar. En xullo, o Exército consolidou 75 contratos nun acordo empresarial cun teito de 10.000 millóns durante dez anos. O teito non é gasto comprometido; confundir ambos inflaría a relación. O que amosa é a escala de compra autorizada e a vontade de converter unha colección de proxectos en infraestrutura común.
A OTAN adquiriu en 2025 unha versión de Maven nun proceso de seis meses. A súa axencia de comunicacións descríbea como un sistema para fusionar intelixencia, apoiar a selección de obxectivos, mellorar a conciencia do campo de batalla e acelerar decisións. «Acelerar» parece unha calidade neutral ata que a decisión é identificar un obxectivo e atacalo.
Palantir tamén recoñeceu unha asociación estratéxica co Ministerio de Defensa israelí para apoiar o esforzo bélico tras o 7 de outubro de 2023, primeiro no seu informe empresarial daquel trimestre e despois no 10-K. A compañía nega que proporcione predición policial ou selección automática de obxectivos en Gaza. A relatora especial das Nacións Unidas incluíu a Palantir no seu informe sobre empresas vinculadas á ocupación e afirmou que había razóns para crer que a súa tecnoloxía apoiaba software militar e a integración de datos en tempo real. Coa información pública non se pode atribuír a Palantir cada ataque nin afirmar que un algoritmo seu escolla autonomamente a quen matar. Si se pode afirmar que vendeu integración de datos a un exército que executaba unha destrución masiva e que presentou esa relación como cooperación estratéxica.
A función política de Palantir non depende de que a súa IA sexa máxica. Ao contrario: funciona porque fai ordinaria a vixilancia. Une unha matrícula, un domicilio, un cruzamento fronteirizo, unha chamada, un expediente e unha inferencia na mesma pantalla; conserva permisos e auditoría; distribúe tarefas; e converte unha decisión administrativa en fluxo de traballo. O Estado ve a través de categorías fabricadas por traballadores e provedores. Quen define a ontoloxía decide que existe para a máquina: persoa, ameaza, migrante, obxectivo, relación.
Da fronteira ao posto de traballo
Palantir é unha forma concentrada dunha tendencia máis ampla. O Departamento de Seguridade Nacional estadounidense mantiña ducias de usos de IA en fronteiras, policía e inmigración. Unha auditoría do seu inspector xeral atopou 66 usos excluídos do inventario público sen xustificación formal, entre eles recoñecemento facial, análise de correos e resolución de entidades. A Government Accountability Office identificou máis de vinte tecnoloxías de detección e vixilancia empregadas por DHS, con lagoas na avaliación de privacidade e nesgo.
A vixilancia non comeza cunha cámara e remata cunha puntuación. Ten unha cadea: captura, identificación, enlace, clasificación, decisión e intervención. Unha matrícula rexístrase; unha base asóciaa a un vehículo; outro sistema relaciónaa cunha persoa; un modelo asigna risco; un axente recibe unha alerta; unha patrulla detén. Analizar só o modelo borra case todo o poder. A decisión pode seguir formalmente en mans humanas e estar materialmente condicionada polo que aparece na pantalla, polas alternativas que oculta e polo tempo que concede.
A mesma arquitectura entra na fábrica e na oficina. Sensores, rexistros de produtividade, cámaras, correo, localización e avaliación de desempeño alimentan sistemas que distribúen quendas, detectan «anomalías» e seleccionan despedimentos. Non fai falta unha intelixencia xeral. Abonda con integrar datos, reducir unha vida laboral a variables e outorgar ao empresario unha asimetría de observación que o traballador non pode devolver.
Marx explicou en Traballo asalariado e capital que a competencia obriga a aplicar maquinaria nunha escala crecente e volve contra o capitalista as armas que forxa contra os seus rivais. A IA non suspende esa compulsión. Unha empresa adopta vixilancia algorítmica para extraer máis traballo e reducir incerteza; as demais deben responder ou aceptar un custo maior. A técnica que podería aliviar tarefas preséntase ao traballador como ritmo, puntuación e ameaza.
Por iso o debate sobre «privacidade» é necesario e insuficiente. Unha persoa pode consentir a recollida de datos e seguir sometida ao poder de quen posúe o emprego, a fronteira ou a plataforma. O consentimento non iguala as forzas. A cuestión é quen ten dereito a observar, para que fins e con que capacidade do observado para impedir a operación.
Grok e a formación dun capital fascista
En maio de 2025, Grok comezou a introducir a conspiración do «xenocidio branco» en Suráfrica en respostas que non tiñan relación co país. xAI atribuíu o comportamento a unha modificación non autorizada do prompt. Musk levaba anos difundindo esa mesma narrativa; Associated Press documentou a falsidade das súas afirmacións sobre unha persecución racial sistemática e o seu uso político pola Administración Trump.
En xullo, despois de que as instrucións públicas pedisen ao modelo non evitar afirmacións «politicamente incorrectas» cando parecesen fundamentadas, Grok difundiu tropos antisemitas, eloxiou a Hitler e adoptou o nome «MechaHitler». Unha análise de Associated Press amosou ademais que unha versión posterior buscaba as posicións de Musk ao responder certas preguntas controvertidas. O problema non era unha mente electrónica que se volvera nazi. Eran seres humanos modificando instrucións, selección de datos e ferramentas arredor dun propietario cunha política recoñecible.
O 14 de xullo de 2025, o Chief Digital and Artificial Intelligence Office anunciou contratos con Anthropic, Google, OpenAI e xAI, cada un cun teito de 200 millóns de dólares. A contratación seis días despois de MechaHitler non proba que o Pentágono aprobase as respostas. Proba que non as considerou impedimento suficiente para retirar a xAI do seu programa.
En decembro, o Departamento de Defensa anunciou a incorporación de Grok a GenAI.mil, con capacidade para tratar información non clasificada controlada e achegar «información global en tempo real» desde X. A plataforma social do propietario convértese en sensor; o modelo da súa empresa, en intérprete; o exército, en cliente. O circuíto económico recompensa o control simultáneo de mensaxe, datos e cálculo.
Musk non actúa só dentro de Estados Unidos. Un estudo de AP sobre máis de 20.000 publicacións mostrou como promoveu figuras e partidos de extrema dereita en varios países europeos, ampliando o seu alcance desde a conta máis seguida de X e mediante o deseño da plataforma que controla. Apoiou publicamente a Alternativa para Alemaña e interveu na política británica. O seu poder comunicativo non procede de convencer millóns nunha praza. Procede de posuír a praza, o altofalante, o algoritmo de distribución e os datos da audiencia.
Chamar fascista a Musk non pode significar que nos cae mal nin que publica barbaridades. O fascismo é unha forma política da dominación burguesa que destrúe a organización independente da clase obreira, naturaliza a xerarquía nacional e racial, concentra mando e mobiliza sectores sociais detrás dunha saída autoritaria á crise. Brecht advertía que combater a barbarie sen relacionala coas relacións de propiedade deixa intacta a súa causa. Aquí a relación é visible: un capitalista utiliza propiedade monopolista para elevar a extrema dereita, executa publicamente un saúdo nazi e recibe contratos para inserir a súa máquina ideolóxica no aparello militar.
Non existe aínda un «Estado de Grok». Existe algo máis prosaico e perigoso: unha fracción do capital tecnolóxico que abandona calquera pudor liberal, intégrase no bloque trumpista e ofrece infraestrutura decisiva a un Estado que persegue migrantes, militariza a competencia mundial e ataca a organización obreira. O saúdo non substitúe a análise. Resúmea.
Non todos os Estados vixían igual; todos expresan unha relación de clase
A vixilancia chinesa, a estadounidense e a europea non son idénticas. Teñen leis, institucións, empresas e graos de publicidade distintos. A censura directa dun servizo chinés non equivale á personalización comercial dunha rede estadounidense; o control dunha fronteira europea non equivale a un sistema militar de selección de obxectivos. Fabricar unha equivalencia plana impediría estudar o mecanismo concreto.
Tampouco serve reservar «censura» para China e chamar «seguridade» a cada restrición estadounidense. Fable 5 foi retirado por nacionalidade. Grok entra nunha rede militar xunto con datos dunha plataforma privada. ICE integra expedientes para acelerar expulsións. A Unión Europea clasifica migrantes mediante sistemas que considera de alto risco, pero admite. Son formas diferentes de administración política de información e capacidade.
O punto común non é moral. É de clase. Ningún destes sistemas entrega o mando a quen produce os datos, opera as infraestruturas ou sofre as decisións. A empresa estadounidense invoca propiedade; o Estado chinés, desenvolvemento e estabilidade; a Comisión Europea, seguridade e dereitos; todos conservan arriba a facultade de definir fins e abaixo a obriga de ser lexible para a máquina.
A propiedade estatal, por si soa, non resolve o problema. Pode coordinar investimento, evitar a extracción de renda por un provedor estranxeiro e conservar coñecemento. Tamén pode organizar vixilancia, explotación laboral e competencia militar con máis eficacia. Unha empresa pública baixo un Estado capitalista segue inserida en relacións de clase capitalistas. A pregunta non é se o logotipo leva un escudo. É que clase manda, mediante que institucións e con que capacidade de revogación desde abaixo.
Os países que deben comprar un sitio
Entre Estados Unidos e China non hai un baleiro. Hai Estados que intentan adquirir unha posición mediante capital, mercado, enerxía ou coordinación pública.
Emiratos ofrece diñeiro, electricidade e aliñamento militar para converterse en nodo autorizado do stack estadounidense. India agrega demanda mediante IndiaAI Compute, selecciona provedores e subvenciona prezos para empresas, academia e administracións. Esa política amplía acceso sen converter necesariamente os centros de datos en propiedade pública. Brasil anunciou no seu Plan Brasileiro de Intelixencia Artificial 23.000 millóns de reais, supercomputación e modelos en portugués. A Unión Africana aprobou unha estratexia continental desde unha base material moitísimo menor.
Non forman unha escaleira desde o atraso ata Estados Unidos. Son estratexias diferentes para negociar unha estrutura mundial que non controlan. Un país pode abaratar horas de GPU e seguir importando as máquinas; adestrar un modelo na súa lingua e depender dunha nube estranxeira; construír un centro de datos e entregar a súa operación; ou usar compra pública para formar técnicos e conservar coñecemento.
A diferenza debe medirse en dereitos efectivos, non en anuncios. Propiedade do equipo. Control da enerxía. Capacidade de mantemento. Acceso de universidades e servizos públicos. Dereitos sobre os modelos financiados. Posibilidade de expropiar ou substituír o operador. Poder dos traballadores. Finalidade social do cálculo.
O informe de tecnoloxía de 2025 de UNCTAD advirte que o desenvolvemento de IA está concentrado en poucas economías e empresas, mentres unha parte do mundo carece de infraestrutura, datos e cualificación suficiente para beneficiarse nos seus propios termos. A fenda non é unha espera temporal ata que baixe o prezo. É unha relación que reproduce dependencia: exportación de minerais, enerxía e datos; importación de sistemas, débeda e condicións.
O internacionalismo non consiste en pedir que cada burguesía nacional consiga o seu propio campión. A cadea dun acelerador atravesa países, minas, fábricas, portos, software e ciencia acumulada. Ningún Estado pode nacionalizala enteira. A alternativa precisa cooperación entre clases traballadoras e institucións baixo o seu control, non unha guerra comercial con bandeiras vermellas pegadas a empresas privadas.
Un programa comunista para a intelixencia artificial
A resposta liberal propón competencia, regulación e formación. A nacionalista propón soberanía, normalmente entendida como subvencionar unha empresa coa sede axeitada. A libertaria propón descargar un modelo e agardar que a propiedade de vinte xigabytes de pesos derrote a Amazon, Nvidia e o Pentágono. Ningunha alcanza a escala do problema.
Un programa comunista debe partir de que a capacidade de cálculo avanzada é un medio de produción. A infraestrutura decisiva —enerxía, centros de datos, redes, nubes públicas, grandes modelos financiados colectivamente— debe pasar a propiedade social. Non abonda unha nacionalización administrativa. Traballadores técnicos, usuarios de servizos públicos, sindicatos e organizacións sociais precisan poder real sobre orzamentos, prioridades, auditoría e revogación de mandos.
A asignación non pode quedar ao prezo. Unha cola pública de cómputo debe distinguir necesidades: investigación médica, predición enerxética, tradución, accesibilidade, planificación industrial, arte, publicidade, especulación e armas non merecen a mesma prioridade. As decisións terán conflito. Precisamente por iso deben ser políticas e democráticas, non o resultado opaco de quen pode pagar máis por hora.
Os modelos financiados con recursos públicos deben entregar pesos, código, documentación e datos de adestramento na medida compatible coa privacidade e os dereitos de terceiros. Cando os datos non poidan publicarse, deben existir órganos independentes con acceso para auditalos. A portabilidade entre arquitecturas debe financiarse como infraestrutura, igual ca o mantemento de bibliotecas e compiladores libres. Unha sociedade que non pode abandonar o seu provedor non posúe o seu sistema.
Hai usos que non deben optimizarse. A vixilancia biométrica masiva, a publicidade condutual, a puntuación de traballadores, a predición policial e a selección automatizada de obxectivos militares deben prohibirse. Non porque o modelo cometa demasiados erros, senón porque ningunha precisión volve lexítima a relación de poder que executan. Unha máquina perfecta para perseguir migrantes seguiría sendo unha máquina para perseguir migrantes.
A redución do tempo de traballo debe ser un obxectivo explícito. Cada implantación nunha empresa socializada tería que declarar que tarefas elimina, cantas horas aforra e como se reparte ese aforro. Sen esa regra, a produtividade convértese de novo en despedimentos para uns e intensificación para outros. A técnica non trae abundancia pola súa conta; a propiedade decide quen recibe o tempo liberado.
A infraestrutura debe federarse internacionalmente. Centros públicos de distintos países poden compartir capacidade, modelos, mantemento e resultados mediante regras que impidan o bloqueo unilateral. Os países con máis medios teñen unha obriga de transferencia tecnolóxica sen débeda nin condicionalidade militar. Os recursos minerais e enerxéticos dos países subordinados non poden tratarse como combustible barato para nubes do Norte. A planificación ecolóxica debe incluír fabricación, auga, electricidade, vida útil e reutilización do equipo.
Todo isto precisa Estado, mais non culto ao Estado existente. Precisa conquistar poder, transformar as súas institucións e construír órganos de control obreiro capaces de intervir sobre decisións técnicas. A política non se reduce a optimizar unha función de benestar. Haberá intereses incompatibles, sabotaxe empresarial, sancións e loita internacional. A planificación socialista non elimina o conflito; cambia que clase pode decidilo.
A máquina e o seu dono
En 1916, a repartición imperialista organizaba territorios, materias primas, crédito e mercados. En 2026 inclúe tamén o dereito a adestrar unha representación estatística do mundo e aplicala sobre millóns de persoas. O chip viaxa con licenza. O modelo conserva a nacionalidade da empresa. A nube identifica o usuario. O exército esixe un interruptor que o provedor non poida controlar. A fronteira devolve unha alerta. O empresario recibe unha puntuación.
China demostrou que a fronteira técnica pode abaratarse e que o monopolio estadounidense non é invencible. Os modelos locais demostran que unha parte da capacidade pode escapar da API. Europa demostra que regulación e diñeiro público non crean soberanía cando propiedade, hardware e operación continúan subordinados. Palantir demostra que o poder non precisa unha intelixencia artificial xeral: abóndalle con integrar datos e convertelos en mando. Musk demostra que a concentración tecnolóxica pode adoptar abertamente unha política fascista sen perder contratos estatais.
Non hai que escoller entre o imperio estadounidense e o capital chinés, entre o campión europeo e a nube estranxeira, entre a vixilancia privada e a pública. A clase obreira non posúe ningún deses bloques. Produce os seus chips, levanta os seus centros de datos, modera as súas plataformas, etiqueta os seus datos, escribe o seu software, alimenta as súas redes eléctricas e aparece despois como obxecto calculable dentro da máquina.
O comunismo non ofrece unha tecnoloxía moralmente pura. Ofrece outra relación social para gobernar forzas produtivas que xa son colectivas e mundiais. Socializar a IA significa arrincar o cómputo, os modelos e os datos do mando do capital; poñer límites ao que ningunha maioría debería facerlle a unha minoría; e utilizar o coñecemento acumulado para reducir traballo necesario e ampliar capacidade humana.
Musk estendeu o brazo ante quen celebraba a chegada de Trump ao poder. Meses despois, o seu modelo entraba na infraestrutura militar. Non foron dúas noticias inconexas. Entre o aceno e o contrato está a propiedade.
Fontes, cifras e límites
Este artigo utiliza documentos públicos consultados ata o 13 de xullo de 2026. As cifras de investimento internacional proceden do AI Index 2026; as súas categorías de «investimento privado» e «modelo destacado» non equivalen a gasto público total nin a capacidade instalada. Os prezos de modelos chineses son unha captura datada do catálogo de Alibaba Cloud, non custos de produción. As horas de GPU de DeepSeek-V3 corresponden á execución de adestramento declarada no seu informe técnico, non a todo o custo de investigación.
Os importes de contratación distinguen gasto ou modificación adxudicada de teito contractual. O contrato de xAI e os acordos do Exército con Palantir autorizan máximos; non demostran que todo ese diñeiro se executase. As descricións de Fable 5 combinan ordes da Casa Branca, declaracións de Anthropic e cobertura xornalística porque o texto completo da directiva de exportación non é público. Onde non se pode coñecer a motivación ou o funcionamento exacto, dise.
As afirmacións sobre Musk apóianse na gravación do seu aceno, nas súas publicacións e en análises documentais de AP. Nomear o aceno como saúdo nazi é un xuízo sobre unha conduta observable, non unha afirmación de acceso á súa intención privada. A caracterización política baséase na relación entre propiedade, apoio organizado á extrema dereita, conspiracións raciais e contratación estatal; non nun fallo illado de Grok.
Sobre Palantir priorizáronse contratos, contas ante a SEC, documentos de ICE, o Pentágono e a OTAN. A participación exacta da súa tecnoloxía en operacións israelís non é pública e a empresa disputa as acusacións máis amplas. O artigo non atribúe automaticamente unha decisión letal a un produto concreto. Si rexistra a asociación recoñecida pola propia compañía e a finalidade militar declarada polos seus clientes.
Non se construíu unha clasificación única de «soberanía de IA» porque sumaría magnitudes incomparables e agocharía facultades distintas. O método utilizado separa compra, financiamento, propiedade, operación, acceso, xurisdición, coñecemento, saída, traballo e finalidade. É máis incómodo ca unha puntuación. Tamén se parece máis ao poder real.